Klooster Odzun
Klooster van Odzun: een verborgen parel in Armenië
Odzun is een klein bergdorpje in de provincie Lori, Noord-Armenië (vlak bij Alaverdi), beroemd om het Odzun klooster uit de 6e – 8e eeuw. Het klooster staat hoog op een plateau aan de linkeroever van de Debed rivier, met uitzicht op een diepe kloof. De naam Odzun komt van het Armeense woord odz (‘slang’), dus ‘plaats van slangen’, niet toevallig gezien de draaklegende die hier de ronde doet (daarover later meer). Deze eeuwenoude basiliek is een symbool van Armeense kunst en geloof.
Snelle feiten
| Naam | Klooster Odzun (Armeens: Օձունի եկեղեցի) |
| Oprichtingsperiode | 6e – 8e eeuw |
| Religie | Armeens-apostolisch |
Oude wortels en ontstaan
Volgens de overlevering heeft de plek al een christelijke oorsprong in de oudheid. Men vertelt dat zelfs in de 1e eeuw de apostel Thomas hier priesters wijdde en doeken van Christus begroef. In de 4e eeuw bouwden koning Tiridates III en heilige Gregorius de Verlichter op deze plek een basiliek als eerbetoon aan de nieuwe christelijke leer. Door de eeuwen heen werd het klooster meerdere keren vergroot en herbouwd. De huidige vorm is het resultaat van een grote verbouwing in de 8e eeuw door Hovhannes III Odznetsi (John van Odzun), de toenmalige katholikos (opperleider) van het Armeense klooster. Hij gaf het klooster zijn huidige uiterlijk als een koepelvormig gebouw, terwijl het fundament zelfs teruggaat naar de 6e eeuw.
Unieke architectuur en kunst
Het Odzun klooster heeft drie beuken en een hoog middenschip, wat ongebruikelijk is voor kleinere kloosters. Het lijkt namelijk op een schip. Aan weerszijden van de ingang zie je booggalerijen (arcaded cloisters), ook zeldzaam in Armeense kloosters. De muren zijn gebouwd van felroze felsiet (een vulkanisch gesteente) en het interieur is bekleed met donkere basaltplaten, wat een mooi kleurcontrast geeft.
Binnen dragen zes slanke zuilen (met nog eens twee extra bij de uitgang) het gebogen plafond. Overal rond het klooster zie je fijn houtsnijwerk en beeldhouwwerk. Aan de buitenmuren staan bijvoorbeeld Christus en engelen afgebeeld, en op de zuilen dansen gestileerde wijnranken. Ook het dak is met ribben versierd. In de 19e eeuw zijn achter in het klooster twee kleine klokkentorens gebouwd, die mooi aansluiten bij de oude stijl. Ondanks de vele restauraties tot in 2014 toe (laatste grote herstelwerkzaamheden) blijft het Odzun klooster goed bewaard.
Schilderingen en interieurs
Binnenin is het klooster sober maar sierlijk ingericht. Hoge pilaren, smalle vensters en ronde bogen domineren het interieur. Op de muren staan gebeeldhouwde motieven uit het Nieuwe Testament en sierlijke kantwerk patronen. Achter het altaar siert een groot icoon van de Maagd Maria met het kindje Jezus de apsis. Deze kolommen en vensters vangen het daglicht, zodat de ruimte mooi verlicht is, maar toch de sfeer van een middeleeuws klooster behoudt.
Het grafmonument van Odzun
Op het plein voor het klooster staat een uniek grafmonument waar Odzun om bekendstaat. Het bestaat uit een hoog trapvormig voetstuk met twee grote bogen, waarin twee vier meter hoge stenen zuilen staan. Op de vier kanten van deze zuilen staan beelden en reliëfs uit de Bijbel, onder andere van de bekering van Armenië tot het christendom. Zo zie je scènes van koning Tiridates III en de heilige Gregorius de Verlichter, en het verhaal van de marteldood van Hripsime.
Volgens verhalen zou dit monument een geschenk zijn geweest van een Indiase koning in de 8e eeuw. Feit is dat dit ingewikkeld gebeeldhouwde monument zeldzaam is. Rond het centrale gebouw liggen verder veel oude grafstenen en khachkars (een traditionele, gebeeldhouwde Armeense kruissteen), die een idee geven van het kloosterlijke leven en de dodenbegraafplaats door de eeuwen heen.
Bron: Yerevantsi via Wikimedia Commons
Legendes en Hovhannes de Filosoof
Odzun zit boordevol legendes. Het dorp dankt z’n naam (plaats van slangen) en de draakverhalen aan zijn beroemde zoon: katholikos Hovhannes III van Odzun (de filosoof) uit de 8e eeuw. Hij was de geestelijke leider van Armenië en trad op als vredestichter met de islamitische Omajjaden kalief Hisham. Hovhannes wist voor het Armeense volk volledige geloofsvrijheid af te dwingen tijdens zijn reizen naar Damascus. Volgens de overlevering zou hij zelfs draken hebben verdreven bij zijn woonplaats. In een legende maakt hij met het kruisteken twee woeste draken tot steen, die later een geneeskrachtige waterbron werden bij Odzun. Bij het klooster staat dan ook een standbeeld van Hovhannes, die met het Kruisteken in de hand zijn dorp zegent. (Toeval of niet: in Armenië staat hij bekend als een heilige drakenbestrijder.)
Bezoeken en omgeving
Bezoekers kunnen het Odzun klooster vrij betreden (er is geen grote entree) en de serene sfeer in je opnemen. Het klooster ligt in een groene vallei, met pittoreske uitzichten op bergen en dalen. Ideaal is Odzun te combineren met een tocht langs andere kloosters in Lori, zoals het UNESCO-complex van Sanahin en Haghpat dat niet ver weg ligt. Anders dan die bekende sites is Odzun meestal rustiger en vind je er minder toeristen. Het is écht een plek om in alle rust rond te dwalen en te genieten van de geschiedenis.
Praktisch: Odzun ligt aan de hoofdweg van Vanadzor naar Tbilisi. Vanaf de hoofdstad Jerevan is het ruim 3 – 4 uur rijden naar het noorden. Doorgaans rijden er bussen (marshrutka) naar Alaverdi en dan met de taxi of te voet naar Odzun. Draag stevige schoenen voor de onverharde paden en respecteer de rust. Het is een actieve gebedsplaats. Er zijn in het dorp kleine winkeltjes en cafés waar je een versnapering kunt krijgen.
Met dit alles in gedachten biedt het Odzun klooster een fascinerende mix van geschiedenis, kunst en mysterie. Na een bezoek begrijp je de rijke rol van dit klooster. Van vroege christelijke oorsprong en koninklijke stichtingen tot indrukwekkende architectuur en kleurrijke legenden over draken en heiligen. Odzun is dan ook een onvergetelijke stop voor toeristen die het ware Armenië willen ervaren.
