De 14 beste musea in Yerevan
Yerevan, de hoofdstad van Armenië, barst van de musea en culturele schatten. Of je nu een geschiedenisliefhebber bent, een kunstfan, of gewoon op zoek naar een leuk en leerzaam uitje. In dit artikel nemen we je mee langs de best beoordeelde musea van de stad. We houden het informeel en begrijpelijk, zodat het voor jong en oud leuk is om te lezen. Na het lezen van deze gids weet je precies welke musea je zeker moet bezoeken en wat je daar kunt verwachten. We hebben de musea ingedeeld in categorieën om het overzichtelijk te houden:
- historische musea
- kunst- en cultuurmusea
- bijzondere ervaringen
Historische musea in Yerevan
De geschiedenis van Armenië is lang en rijk, en Yerevan heeft musea die dat verhaal prachtig vertellen. Hieronder vind je de topmusea over de Armeense geschiedenis en erfgoed.
Matenadaran. Instituut van oude manuscripten
Het Matenadaran is een schatkamer vol cultuur en geschiedenis, met de grootste collectie Armeense manuscripten ter wereld. Het wordt officieel het Mesrop Mashtots Instituut voor Oude Manuscripten genoemd (naar de uitvinder van het Armeense alfabet, van wie een standbeeld voor het gebouw staat). In dit museum zie je prachtig middeleeuwse handschriften waarvan de kleuren nog steeds fel zijn dankzij natuurlijke pigmenten. Ook vind je er vroege gedrukte boeken, oude landkaarten en zelfs medische teksten. Een leuk weetje: het grootste boek hier weegt 27,5 kg, terwijl het kleinste boekje slechts 19 gram weegt! Deze enorme variëteit aan manuscripten geeft een bijzonder inkijkje in de rijke literaire en culturele erfgoed van Armenië. Voor liefhebbers van geschiedenis (en eigenlijk iedereen die iets unieks wil zien) is Matenadaran een absolute must-see in Yerevan.
Bron: Matthias Süßen via Wikimedia Commons
History Museum of Armenia
Het History Museum of Armenia is het belangrijkste historische museum van het land, gevestigd aan het Republieksplein in het centrum. Dit uitgebreide museum beslaat de hele geschiedenis van Armenië, van prehistorische tijden tot nu. In de zalen vind je duizenden archeologische voorwerpen (zoals eeuwenoude gebruiksvoorwerpen, wapens en sieraden), historische documenten en traditionele objecten die samen het verhaal van de Armeense cultuur en samenleving vertellen. Je kunt hier bijvoorbeeld oude karretjes, bronzen voorwerpen en prachtige ambacht bewonderen. Bezoekers kunnen de ontwikkeling van Armenië door de eeuwen heen volgen en zo beter begrijpen hoe het land zich heeft ontwikkeld. Tip: in hetzelfde gebouw zit ook de Nationale Galerij (kunstmuseum), dus je kunt twee vliegen in één klap slaan. Dankzij de centrale ligging en de grote collectie wordt dit museum vaak gezien als een verplichte stop voor iedereen die de geschiedenis van Armenië wil leren kennen.
Erebuni Museum. Geboorteplaats van Yerevan
Als je benieuwd bent naar het allereerste begin van de stad Yerevan, ga dan naar het Erebuni Museum. Dit museum ligt bij de opgravingen van de oude Urartiaanse Erebuni vesting op de heuvel Arin Berd, de plek waar Yerevan in 782 v.Chr. werd gesticht. Je kunt eerst rondwandelen bij de ruïnes van deze 2800 jaar oude vesting en dan in het museum de bijbehorende archeologische vondsten bekijken. Het museum herbergt meer dan 12.000 artefacten die zijn opgegraven in Erebuni en omliggende sites. Denk aan aardewerk, wapens, gebruiksvoorwerpen en sieraden van de Urartu beschaving en latere periodes. Het meest beroemde object is de ‘geboorteakte van Yerevan’, een oud spijkerschrift van koning Argishti I, waarin de stichting van de stad wordt vermeld. In 2018 vierde Yerevan nog groots zijn 2800ste verjaardag, en in dit museum voel je echt die diepe historische wortels van de stad. Het gebouw van het Erebuni Museum is trouwens ontworpen in de stijl van een Urartiaans paleis, wat de beleving extra bijzonder maakt.
Yerevan History Museum
Naast het nationale historisch museum is er ook een heel leuk stadsmuseum: het Yerevan History Museum. Hier duik je specifiek in de geschiedenis van Yerevan zelf, één van ’s werelds oudste continu bewoonde steden (Yerevan is de 12e hoofdstad van Armenië). Het museum heeft zo’n 94.000 objecten verzameld die met de stad te maken hebben, van archeologische vondsten tot etnografische objecten, munten, foto’s en kunstwerken. De presentatie is verdeeld over drie verdiepingen die je langs de verschillende tijdperken van de stad leiden. Zo zie je hoe Yerevan groeide van een oud stadje tot de moderne metropool van nu. Er zijn interactieve displays, historische kaarten en gebruiksvoorwerpen die een goed beeld geven van het leven in vroeger tijden. Omdat het museum niet enorm groot is en alles overzichtelijk is ingericht, is het ook voor kinderen of mensen met een korte aandachtsspanne een fijne plek. Leerzaam, maar niet vermoeiend. En leuk om te weten: dit museum is erg betaalbaar (en gratis toegankelijk met de Yerevan City Pass).
Armenian Genocide Museum
Geen bezoek aan Yerevan is compleet zonder stil te staan bij een aangrijpend deel van de recente geschiedenis: de Armeense Genocide. Op de heuvel Tsitsernakaberd vind je het Armenian Genocide Museum, naast het gelijknamige indrukwekkende monument. Dit museum en herdenkingscomplex eren de 1,5 miljoen slachtoffers van de genocide van 1915 – 1923. Een bezoek hieraan is emotioneel, maar zeer waardevol om de geschiedenis van Armenië te begrijpen. In het ondergrondse museum loop je door chronologisch opgezette tentoonstellingen met foto’s, documenten en persoonlijke verhalen die de gruwelijke gebeurtenissen indringend in beeld brengen. Je ziet bijvoorbeeld brieven, dagboeken en voorwerpen van slachtoffers en overlevenden. Heel aangrijpend en informatief tegelijk. Buiten staat het bekende monument met de eeuwige vlam, omgeven door 12 grote basaltzuilen, dat symbool staat voor de wedergeboorte van het Armeense volk. Ook zijn er op het herdenkingspark bomen geplant door landen en mensen van over de hele wereld ter nagedachtenis aan de slachtoffers. Het museum zelf wil niet alleen informeren, maar ook eren. Het is sereen opgezet en gratis toegankelijk voor iedereen. Reken op een indrukwekkende ervaring die je niet snel zult vergeten. (Tip: neem een taxi of bus hierheen, want het is een flinke heuvel om te beklimmen te voet.)
Kunst en cultuur musea in Yerevan
Naast geschiedenis heeft Yerevan ook een bloeiende kunst- en cultuurscene. Van grote kunstgalerieën tot intieme huis-musea van beroemde kunstenaars. Deze musea mag je als kunstliefhebber niet overslaan. Hier komen zowel klassieke als moderne Armeense kunst aan bod, in vormen variërend van schilderijen en beeldhouwwerken tot film en muziek.
National Gallery of Armenia
De National Gallery is hét belangrijkste kunstmuseum van Armenië. Het bevindt zich pal aan het Republieksplein (boven het History Museum, waarmee het gebouw wordt gedeeld). Deze galerij is de grootste kunstcollectie van het land en bevat duizenden werken van zowel Armeense als internationale kunstenaars. Je vindt er alles van eeuwenoude iconen en middeleeuwse kunst tot Russische en West-Europese schilderijen, en natuurlijk een enorme verzameling Armeense kunstwerken (de grootste ter wereld in zijn soort). Een voorbeeld: er is een hele zaal gewijd aan marineschilderijen van Ivan Aivazovsky, een beroemde schilder met Armeense roots, waar meer dan 40 van zijn doeken hangen. Daarnaast zie je prachtige landschappen, portretten en sculpturen van andere grootmeesters. Doordat de collectie zo breed is, van oude Egyptische kunst tot moderne Armeense kunst, kun je hier makkelijk een paar uur zoet zijn. Zelfs als je geen kunstexpert bent, is het de moeite waard om door de zalen te dwalen en de diversiteit aan stijlen en periodes in je op te nemen. Vergeet ook niet het gebouw zelf te bewonderen. Het is een imposant klassiek pand, een echte blikvanger aan het centrale plein.
Cafesjian Center for the Arts. Moderne kunst bij de Cascade
Een van de leukste kunstplekjes in de stad is het Cafesjian Center for the Arts, gevestigd in het beroemde Cascade complex. Deze enorme terrasvormige trapconstructie is op zich al een bezienswaardigheid, met beelden en fonteinen op ieder niveau. Bovenin de Cascade zit het Cafesjian Art Center, waar moderne en hedendaagse kunst wordt getoond in strakke, lichte galerieruimtes. Het centrum is opgericht door Gerard L. Cafesjian en opende in 2009 met als doel de Armeense moderne kunst te promoten en internationale kunst naar Armenië te brengen. Binnen zie je wisselende tentoonstellingen van schilderijen, sculpturen en installaties, zowel van Armeense kunstenaars als beroemde internationale namen. Buiten kun je wandelen in het beeldenpark aan de voet van de Cascade, waar allerlei grappige en verrassende sculpturen staan. Neem zeker ook de (rol)trappen helemaal naar de top van de Cascade. Daar heb je een adembenemend uitzicht over de hele stad. Overdag zie je alle roze tufsteen gebouwen van Yerevan, ’s avonds twinkelen de lichtjes onder je. Dat maakt een bezoek aan Cafesjian niet alleen een kunstige, maar ook een letterlijk hoogtepunt van je verblijf!
Modern Art Museum of Yerevan
Ben je liefhebber van moderne kunst uit de 20e en 21e eeuw? Dan is het Modern Art Museum (MAMY) een aanrader. Dit was in 1972 het eerste museum in de Sovjet-Unie dat volledig gewijd was aan moderne kunst, en tot op heden is het een boeiend (en enigszins verstopt) pareltje in Yerevan. Het museum is niet zo groot, maar de collectie is fijn samengesteld en bestaat uit kleurrijke schilderijen en beelden van vooraanstaande Armeense modernisten als Minas Avetisian, Martiros Saryan, en andere 20e eeuwse kunstenaars. Ook zijn er regelmatig exposities van hedendaagse (ook internationale) kunstenaars, dus er valt steeds iets nieuws te ontdekken. Juist omdat het museum klein is, kun je alles op je gemak in ongeveer een uur bekijken. Ideaal als je aandacht voor abstracte kunst na een paar zalen al op raakt 😉.
De entree is goedkoop en vaak heb je het museum bijna voor jezelf, wat een bijna privé galerie gevoel geeft. Let op: de ingang zit een beetje verstopt in een zijstraat, maar Google Maps helpt je gelukkig op weg.
Sergei Parajanov Museum. Fantasierijke filmkunst
Sergei Parajanov was een wereldberoemde Armeense filmmaker en kunstenaar, bekend om zijn bijzonder creatieve en surrealistische stijl. In Yerevan kun je zijn leven en werk ontdekken in het Parajanov Museum, gevestigd in een traditioneel huis op een heuvel met uitzicht over de stad. Dit museum is een echt pareltje voor kunst- en filmliefhebbers. Het hangt en staat vol met Parajanovs eigen kunstwerken. Meer dan 600 items zoals collages, assemblages, poppen, schilderijen, schetsen en persoonlijke bezittingen. Je leert over zijn avant-garde ideeën en hoe hij onder het Sovjetregime ondanks tegenwerking toch schitterende films en kunst heeft gemaakt. Iedere kamer is tot de nok gevuld met kleurige, fantasievolle creaties die Parajanovs unieke visie weerspiegelen. Zelfs als je nog nooit een film van hem gezien hebt, zul je verbaasd en geboeid raken door de bizarre en prachtige objecten die hij maakte. Het museum geeft ook inzicht in zijn levensverhaal, bijvoorbeeld zijn strijd tegen censuur, waardoor je echt begrip krijgt van deze eigenzinnige kunstenaar.
Martiros Saryan House Museum
Martiros Saryan is een van de beroemdste schilders van Armenië, vooral bekend om zijn kleurrijke schilderijen van het Armeense landschap en leven. In de Martiros Saryan House Museum, zijn voormalige woning en atelier in het centrum van Yerevan, krijg je een intiem kijkje in zijn leven en werk. In dit charmante huis zijn op drie verdiepingen meer dan 300 werken van Saryan te zien, van vroege schetsen tot levendige olieverfschilderijen. Je loopt letterlijk door zijn oude woonkamer en atelier, waar ook persoonlijke spullen, foto’s en zelfs zijn piano staan, alsof de tijd heeft stilgestaan. De meeste wereldberoemde doeken van Saryan hangen in de Nationale Galerij, maar juist hier in zijn huis vind je de kleinere, intieme stukken en krijg je het verhaal achter de schilder te horen. Een bijzonder detail is de oude telefoon in het museum. Via een opname kun je Saryans eigen stem horen. Bezoekers roemen de warme ontvangst door het personeel en de gidsen. Ze vertellen met passie over Saryans leven en de geschiedenis die hij heeft meegemaakt. Het museum ademt de sfeer van begin 20e eeuw, een periode waarin Saryan de felle kleuren van Armenië als geen ander op doek wist te vangen.
Naast deze musea zijn er in Yerevan nog andere leuke cultuurplekjes, zoals het Aram Khachaturyan Huis museum (gewijd aan de beroemde componist) of het Komitas Museum (over de grondlegger van de Armeense klassieke muziek). Deze zijn vooral interessant als je van muziek houdt.
Bijzondere musea en ervaringen in Yerevan
Tenslotte zijn er nog een paar unieke musea in Yerevan die een ervaring op zich bieden. Dit zijn uitjes die nét even anders zijn dan een standaard museumbezoek.Leuk voor wie iets origineels wil doen. We noemen er drie die hoog worden beoordeeld door bezoekers.
ARARAT Brandy Museum
Wist je dat Armeense cognac (brandy) wereldfaam heeft? Bij het ARARAT Brandy Museum, onderdeel van de Yerevan Brandy Company, kun je niet alleen alles leren over dit ‘vloeibare goud’, maar het ook zelf proeven! Het museum bevindt zich in de historische Ararat fabriek aan de rivier en is voor veel toeristen een essentiële stop in Yerevan. Tijdens een rondleiding leer je over het traditionele productieproces van cognac, dat hier al sinds 1887 plaatsvindt. Je loopt langs geurige eikenhouten vaten in de kelders en ziet antieke distilleerapparatuur en prachtige oude flessen. De gidsen vertellen leuke weetjes, zoals hoe Winston Churchill een fan was van Armeense brandy. Aan het eind van de tour mag je natuurlijk een glaasje proeven van verschillende jaargangen, een hoogtepunt voor fijnproevers! Armenië is trots op zijn brandyproductie en ziet het als een belangrijk deel van de nationale historie. Een bezoek aan dit museum is dus niet alleen lekker, maar ook leerzaam. Tip: Reserveer je rondleiding van tevoren, want dit is een populaire attractie onder bezoekers. Proost, of zoals ze in Armenië zeggen: Kenats!
Megerian Carpet Museum. Tapijten en traditie
Armeense tapijten staan bekend om hun schoonheid en vakmanschap, en bij het Megerian Carpet Museum duik je in deze kleurrijke traditie. Dit museum is opgezet door de familie Megerian, die al generaties lang tapijten maakt. In feite is het een combinatie van een tapijtweverij en een museum, terwijl je antieke tapijten bewondert die eeuwen oud zijn, hoor en zie je op de achtergrond wevers aan het werk op traditionele weefgetouwen. Tijdens een tour leer je alles over hoe de tapijten met de hand geknoopt worden, hoe natuurlijke kleurstoffen uit planten worden gewonnen voor de garens en welke symboliek er in de ingewikkelde patronen verstopt zit. Je zult versteld staan van de hoeveelheid geduld en vaardigheid die in één tapijt gaan zitten. Daarnaast kun je schitterende antieke exemplaren bekijken, sommige wel honderden jaren oud. Het leukste is dat dit geen stoffig museum is. Het ruikt er letterlijk naar wol en verf, en het voelt alsof je een werkplaats binnenloopt. Je mag zelf ook even proberen te knopen als je wilt. En voor wie valt voor een bepaald kleed, ja, je kunt hier ook tapijten kopen als aandenken (ze verschepen ze desgewenst naar je thuisadres).
Het Megerian Carpet Museum is daarmee een interactieve ervaring waar je de Armeense cultuur op een tastbare manier beleeft. Zelfs kinderen vinden het vaak interessant om te zien hoe zo’n tapijt nu eigenlijk ontstaat.
Ter Ghazaryan’s Micro Art Museum
Ben je in voor iets compleet anders? Ga dan naar het Micro Art Museum van Ter Ghazaryan. In dit piepkleine museum (open sinds 2018) draait alles om microscopisch kleine kunstwerkjes. Zo klein dat je ze alleen met een vergrootglas of microscoop goed kunt zien. Klinkt bizar? Dat is het ook, en daarom vinden veel bezoekers het fantastisch! De tentoonstelling toont de miniatuurkunst van de grootvader en kleinzoon Ter Ghazaryan, twee Armeense kunstenaars met een vaste hand en enorm geduld. Hun werken, vaak niet groter dan een rijstkorrel, staan uitgestald op speciaal verlichte zuiltjes en bestaan uit ongelooflijk gedetailleerde beeldjes en gravures. Denk aan een hele karavaan kamelen in het oog van een naald, of een portret gegraveerd op een rijstkorrel. Je gelooft je eigen ogen niet wanneer je door de microscoop kijkt. Dit museum is klein maar populair en biedt een leuke afwisseling van de traditionele musea. Het is een ideale stop als je iets unieks wilt doen in Yerevan, bijvoorbeeld op een warme middag of juist een regenachtige dag. De begeleider legt graag uit hoe de kunstwerkjes gemaakt zijn. Een bezoek aan Ter Ghazaryan’s Micro Art Museum duurt misschien maar een halfuurtje, maar het zal je nog lang bijblijven.
Na deze reis langs musea vol historie, kunst en verrassingen ben je hopelijk net zo enthousiast over Yerevan als wij. Elk museum dat we hebben besproken, biedt iets unieks. Van eeuwenoude schriften en tragische geschiedenis tot moderne schilderijen, tapijten en piepkleine kunstwerkjes. Het mooie is dat de meeste musea in Yerevan dicht bij elkaar liggen, vaak betaalbaar zijn (sommigen zelfs gratis) en gastvrij voor zowel volwassenen als kinderen. Plan dus vooral wat museumbezoekjes in tijdens je verblijf. Zo leer je de rijke cultuur en geschiedenis van Armenië echt kennen.
